Çoğul gebelik, rahim içerisinde aynı gebelik sırasında iki veya daha fazla fetüsün geliştiği gebelik türüdür. İki fetüs bulunduğunda ikiz, üç fetüs bulunduğunda üçüz, dört fetüs bulunduğunda ise dördüz gebelik olarak adlandırılır. Çoğul gebeliklerin yalnızca bebek sayısına göre değil; fetüslerin nasıl oluştuğuna, plasentayı paylaşıp paylaşmadığına ve amniyon keselerinin sayısına göre de sınıflandırılması gerekir. Bu özellikler gebeliğin takip planı ve bazı komplikasyonların görülme olasılığı açısından önem taşır.
Çoğul Gebelik Nedir?
Tıbbi olarak bir gebelikte iki veya daha fazla fetüs bulunması çoğul gebelik olarak tanımlanır. İkiz gebelikler çoğul gebeliklerin en sık görülen şeklidir. Üçüz, dördüz veya daha fazla sayıda fetüsün bulunduğu gebelikler ise daha yüksek dereceli çoğul gebelikler olarak değerlendirilir.
Çoğul gebelikler tekil gebeliklerden farklı bir takip gerektirir. Bunun temel nedeni yalnızca rahimde birden fazla bebeğin bulunması değildir. Fetüslerin plasenta ve amniyon keselerini paylaşma biçimleri, büyüme hızları ve erken doğum gibi gebelik komplikasyonlarının görülme olasılığı takip programını etkiler.
Bu nedenle çoğul gebelik saptandığında ilk değerlendirmelerden biri fetüs sayısının ve gebeliğin yapısının belirlenmesidir.
İkiz Gebelik Nasıl Oluşur?
İkiz gebelikler temel olarak dizigotik ve monozigotik olmak üzere iki farklı biyolojik mekanizmayla oluşabilir.
Dizigotik, yani çift yumurta ikizlerinde aynı adet döngüsünde iki farklı yumurta hücresi döllenir. Her yumurta farklı bir sperm hücresiyle birleşerek iki ayrı embriyo oluşturur. Bu bebekler genetik açıdan farklı zamanlarda doğan kardeşler kadar birbirine benzer.
Çift yumurta ikizleri aynı veya farklı cinsiyette olabilir.
Monozigotik, yani tek yumurta ikizlerinde ise tek bir yumurta hücresinin döllenmesiyle oluşan embriyo gelişimin erken dönemlerinde iki ayrı embriyoya ayrılır. Bu bebekler büyük ölçüde aynı genetik materyali paylaşır.
Embriyonun hangi dönemde ayrıldığı, tek yumurta ikizlerinin plasenta ve amniyon kesesi yapısını etkileyebilir.
Üçüz ve Daha Fazla Çoğul Gebelik Nasıl Oluşur?
Üçüz veya daha yüksek sayıda fetüs içeren gebelikler farklı mekanizmalarla oluşabilir.
Örneğin üç farklı yumurtanın döllenmesiyle üç ayrı embriyo gelişebilir. Başka bir durumda iki farklı yumurta döllenirken bunlardan birinden oluşan embriyo ikiye ayrılabilir. Böylece üçüzlerden ikisi tek yumurta, üçüncüsü farklı yumurta kökenli olabilir.
Bu nedenle yalnızca bebek sayısına bakarak çoğul gebeliğin nasıl oluştuğunu kesin olarak belirlemek mümkün değildir.
Yardımcı üreme teknikleri ve ovulasyonu uyaran bazı tedaviler de çoğul gebelik ihtimalini artırabilir. Bununla birlikte günümüzde embriyo transferi stratejilerindeki değişiklikler, yüksek dereceli çoğul gebeliklerin azaltılmasına yönelik önemli bir yaklaşım oluşturur.
Anne Yaşı ve Aile Öyküsü Çoğul Gebelikle İlişkili midir?
Çoğul gebeliğin oluşum mekanizmasına göre risk faktörleri farklılık gösterir.
İleri anne yaşı, aynı adet döngüsünde birden fazla yumurtanın gelişme ihtimalini artırabildiği için çift yumurta ikizliği olasılığıyla ilişkili olabilir. Ailede özellikle anne tarafında çift yumurta ikizliği öyküsü bulunması da bazı kişilerde olasılığı artırabilir.
Tek yumurta ikizliğinde ise anne yaşı veya aile öyküsüyle aynı düzeyde belirgin bir ilişki bulunmaz.
Bu nedenle tüm ikiz gebelikleri “aileden gelir” veya “yaşla ilişkili değildir” şeklinde tek bir ifadeyle açıklamak doğru değildir. İkizliğin monozigotik veya dizigotik yapısı bu değerlendirmede önem taşır.
Çoğul Gebelikte Koryonisite Nedir?
Koryonisite, çoğul gebelikte fetüslerin plasental yapıyı nasıl paylaştığını ifade eder. Özellikle ikiz gebeliklerin takibinde temel sınıflandırmalardan biridir.
İkiz gebelikler plasenta yapısına göre dikoryonik veya monokoryonik olabilir.
Dikoryonik ikizlerde her bebeğin kendisine ait koryonik yapı ve genellikle ayrı plasental dolaşımı bulunur. İki plasenta birbirine çok yakın yerleştiğinde ultrasonda birleşmiş gibi görünebilir.
Monokoryonik ikizlerde ise iki bebek tek plasentayı paylaşır. Ortak plasenta üzerinde iki bebeğin dolaşımları arasında damar bağlantıları bulunabileceği için bu gebelikler farklı komplikasyonlar açısından daha yakın takip gerektirir.
Amniyonisite Ne Anlama Gelir?
Amniyonisite, fetüslerin içinde bulunduğu amniyon keselerinin sayısını tanımlar.
Diamniyotik gebelikte her bebeğin ayrı amniyon kesesi vardır. Monoamniyotik gebelikte ise iki bebek aynı amniyon kesesini paylaşır.
Bu iki kavram birlikte değerlendirildiğinde ikiz gebelikler üç ana grupta sınıflandırılır:
- Dikoryonik diamniyotik ikiz gebelik
- Monokoryonik diamniyotik ikiz gebelik
- Monokoryonik monoamniyotik ikiz gebelik
Bu sınıflandırma yalnızca tıbbi bir isimlendirme değildir. Gebelik boyunca ultrason kontrollerinin sıklığı ve hangi komplikasyonların özellikle araştırılacağı açısından doğrudan önem taşır.
Koryonisite ve Amniyonisite Ne Zaman Belirlenir?
Çoğul gebeliğin koryonisitesini ve amniyonisitesini değerlendirmek için en uygun dönem erken gebelik haftalarıdır.
İlk trimester ultrasonunda fetüs sayısı, gebelik keseleri, plasental yapı ve fetüsleri birbirinden ayıran zarlar incelenir.
Gebelik ilerledikçe plasentaların görünümü değişebilir ve bazı işaretleri ayırt etmek zorlaşabilir. Bu nedenle koryonisitenin mümkün olduğunca erken belirlenip ultrason raporuna kaydedilmesi takip açısından önemlidir.
Ultrason fetüs sayısını ve gebeliğin plasental yapısını gösterebilir ancak yalnızca erken ultrason görüntüsüne dayanarak her durumda genetik olarak tek veya çift yumurta ikizliği sonucuna ulaşmak mümkün değildir.
Çoğul Gebelik Neden Daha Yakından Takip Edilir?
Çoğul gebeliklerde anne vücudunun gebeliğe uyum süreci ve fetüslerin ihtiyaçları tekil gebelikten farklıdır.
Özellikle erken doğum çoğul gebeliklerde önemli takip başlıklarından biridir. Fetüs sayısı arttıkça erken doğum olasılığı da genel olarak yükselir. Bu nedenle çoğul gebelik, Preterm Doğum Riskinin Belirlenmesi sırasında dikkate alınan risk faktörleri arasında yer alır.
Bunun yanında fetal büyüme farklılıkları, gebelik hipertansiyonu, preeklampsi ve gestasyonel diyabet gibi durumların görülme olasılığı da tekil gebeliklere göre farklılık gösterebilir.
Ancak “çoğul gebelik” tek başına bütün gebeliklerin aynı risk düzeyinde olduğu anlamına gelmez. Dikoryonik ikiz gebelik ile monokoryonik monoamniyotik ikiz gebeliğin takip ihtiyaçları aynı değildir.
Monokoryonik İkiz Gebelikler Neden Farklıdır?
Monokoryonik ikizlerde bebeklerin aynı plasentayı paylaşması gebeliğe özgü bazı durumların ortaya çıkmasına neden olabilir.
Plasenta üzerindeki damar bağlantıları nedeniyle ikizden ikize transfüzyon sendromu (TTTS), ikiz anemi-polisitemi sekansı (TAPS) veya seçici fetal büyüme kısıtlılığı gibi komplikasyonlar gelişebilir.
Bu nedenle ortak plasentalı ikizlerin büyümeleri, amniyon sıvıları ve gerektiğinde Doppler kan akımları daha yakın aralıklarla değerlendirilebilir.
Dikoryonik ikizlerde ortak plasental dolaşım bulunmadığı için TTTS gibi komplikasyonlar görülmez. Ancak erken doğum ve büyüme sorunları gibi çoğul gebeliğin genel riskleri bu gebeliklerde de devam eder.
Üçüz Gebeliklerde Takip Neden Daha Özeldir?
Fetüs sayısı arttıkça rahmin daha erken gerilmesi ve gebeliğin anne üzerindeki fizyolojik yükünün artması bazı komplikasyonların olasılığını yükseltebilir.
Üçüz ve daha yüksek dereceli gebeliklerde özellikle erken doğum ve düşük doğum ağırlığı önemli takip konularıdır.
Ayrıca fetüslerin plasental yapıları tek tek değerlendirilir. Üçüz gebelikte her bebeğin ayrı plasentası bulunabileceği gibi iki bebeğin ortak plasentayı paylaştığı ve üçüncü bebeğin ayrı plasentaya sahip olduğu farklı kombinasyonlar da görülebilir.
Bu nedenle “üçüz gebelik” ifadesi tek başına gebeliğin tüm anatomik özelliklerini açıklamaz.
Çoğul Gebelik Anne Sağlığını Nasıl Etkileyebilir?
Çoğul gebeliklerde yalnızca bebeklerin gelişimi değil, anne sağlığı da daha yakından izlenir.
Artan plasental doku ve gebeliğe bağlı fizyolojik değişiklikler nedeniyle hipertansif hastalıkların görülme olasılığı artabilir. Çoğul gebelik aynı zamanda preeklampsi risk değerlendirmesinde dikkate alınan faktörlerden biridir.
Bu nedenle uygun gebelik haftasında yapılan Preeklampsi Riskinin Belirlenmesi anneye ait tıbbi öykü, kan basıncı ve diğer risk faktörleriyle birlikte ele alınır.
Anemi, gebelik şekeri ve doğum sonrası kanama gibi bazı durumlar da çoğul gebeliklerde daha fazla önem kazanabilir.
Çoğul Gebelikte Takip Planını Ne Belirler?
Takip planı yalnızca bebek sayısına göre oluşturulmaz.
Gebeliğin:
- Koryonisitesi,
- Amniyonisitesi,
- Fetüs sayısı,
- Bebeklerin büyüme hızları,
- Anne adayının sağlık durumu,
- Önceki gebelik öyküsü,
- Ultrason ve Doppler bulguları
birlikte değerlendirilir.
Bu nedenle iki farklı ikiz gebelikte kontrol sıklığı ve yapılacak incelemeler birbirinden farklı olabilir.
Erken dönemde doğru sınıflandırma, sonraki gebelik haftalarında hangi bulguların özellikle takip edilmesi gerektiğinin belirlenmesini kolaylaştırır.
Sık Sorulan Sorular
1. Çoğul gebelik ne demektir?
Rahimde aynı anda iki veya daha fazla fetüsün geliştiği gebelik çoğul gebelik olarak tanımlanır. İki fetüs ikiz, üç fetüs üçüz gebelik olarak adlandırılır.
2. İkiz gebelik her zaman kalıtsal mıdır?
Hayır. Özellikle çift yumurta ikizliğinde aile öyküsü bazı kişilerde olasılığı etkileyebilir. Tek yumurta ikizliği ise aynı şekilde güçlü bir kalıtsal ilişki göstermez.
3. İkizlerin tek veya çift yumurta olduğu ultrasonda anlaşılır mı?
Ultrason plasenta ve amniyon kesesi yapısını belirlemede çok değerlidir. Ancak koryonisite ile zigotiklik aynı kavram değildir ve yalnızca ultrasonla her vakada kesin tek veya çift yumurta ayrımı yapılamaz.
4. Çoğul gebelik her zaman riskli gebelik midir?
Çoğul gebelik tekil gebeliğe göre bazı maternal ve fetal komplikasyonların daha sık görülebildiği bir gebelik grubudur. Risk düzeyi fetüs sayısına, plasenta yapısına ve gebeliğin bireysel özelliklerine göre değişir.
5. Çoğul gebelikte kontroller neden daha sık olabilir?
Erken doğum, fetal büyüme farklılıkları ve özellikle ortak plasentalı ikizlerde görülebilen gebeliğe özgü komplikasyonların erken fark edilmesi amacıyla ultrason ve klinik takip daha yakın aralıklarla planlanabilir.
