Erken membran rüptürü, bebeği çevreleyen amniyon zarlarının doğum eylemi başlamadan önce açılması ve amniyon sıvısının vajinadan gelmeye başlamasıdır. Zarların 37. gebelik haftasından önce açılması preterm prelabor membran rüptürü, yani PPROM olarak tanımlanır ve erken doğum, enfeksiyon ve amniyon sıvısında azalma gibi riskler nedeniyle yakın değerlendirme gerektirir. Gebeliğin etkilenme düzeyi zarların açıldığı haftaya, enfeksiyon bulunup bulunmadığına, bebeğin durumuna ve doğumun başlayıp başlamadığına göre değişir. Erken membran rüptürü her zaman hemen doğum gerçekleşeceği anlamına gelmez ancak gebeliğin takip planını önemli ölçüde değiştirebilir.
Erken Membran Rüptürü Nedir?
Gebelik boyunca bebek amniyon kesesi adı verilen sıvı dolu bir yapı içerisinde gelişir. Amniyon kesesini oluşturan zarlar normal şartlarda doğum sürecine kadar bütünlüğünü korur.
Zarların düzenli doğum kasılmaları başlamadan önce açılması tıbbi olarak prelabor membran rüptürü olarak adlandırılır. Gebelik 37 haftayı tamamlamışsa term PROM, 37. haftadan önce gerçekleşmişse PPROM olarak tanımlanır.
PPROM özellikle önemlidir çünkü bebeğin henüz erken gebelik haftalarında olduğu bir dönemde amniyon kesesinin koruyucu bütünlüğü bozulur. Bu durum erken doğum ve enfeksiyon başta olmak üzere farklı komplikasyonların değerlendirilmesini gerektirir.
Erken Membran Rüptürü Nasıl Anlaşılır?
En tipik belirti vajinadan sulu bir sıvının gelmesidir. Ancak amniyon sıvısı her zaman filmlerde görüldüğü gibi bir anda ve yoğun miktarda gelmez.
Bazı gebeliklerde:
- Bir anda yoğun miktarda sıvı gelebilir.
- Sürekli hafif bir sızıntı oluşabilir.
- İç çamaşırında tekrarlayan ıslaklık fark edilebilir.
- Sıvı aralıklı şekilde gelebilir.
Gebelikte vajinal akıntının artması ve idrar kaçırmanın görülebilmesi, amniyon sıvısının fark edilmesini zorlaştırabilir.
Bu nedenle yalnızca sıvının rengine veya miktarına bakarak kesin ayrım yapmak mümkün değildir. Şüpheli sıvı gelişi gebelik haftasıyla birlikte tıbbi olarak değerlendirilir.
Su Gelmesi Her Zaman Erken Doğum Anlamına Gelir mi?
Hayır. Zarların açılması ile doğum eyleminin başlaması aynı durum değildir.
Bazı gebeliklerde membran rüptürünün ardından kısa süre içerisinde düzenli kasılmalar başlayabilirken bazı gebeliklerde doğum hemen başlamaz. Özellikle PPROM durumunda gebeliği güvenli şekilde devam ettirmenin mümkün olup olmadığı anne ve bebeğin durumuna göre değerlendirilir.
Bu nedenle erken su gelmesi ile erken doğum kavramlarının birbirinden ayrılması gerekir.
Bununla birlikte PPROM erken doğum açısından önemli bir risk faktörüdür. Preterm Doğum Riskinin Belirlenmesi kapsamında önceki gebelik öyküsü, rahim ağzı özellikleri ve gebeliğe ait diğer risk faktörleri de birlikte ele alınır.
Erken Membran Rüptürü Neden Olur?
Membran rüptürünün nedeni her gebelikte belirlenemez. Bazı gebeliklerde belirgin bir risk faktörü bulunmadan da zarlar erken açılabilir.
Bununla birlikte riskle ilişkilendirilen bazı durumlar vardır. Daha önce PPROM veya erken doğum öyküsünün bulunması, genital sistem enfeksiyonları, rahim ağzıyla ilişkili bazı durumlar, çoğul gebelik ve gebelik sırasında kanama bunlar arasında yer alabilir.
Sigara kullanımı da erken membran rüptürüyle ilişkilendirilen faktörlerden biridir.
Bir risk faktörünün bulunması zarların mutlaka erken açılacağı anlamına gelmez. Benzer şekilde hiçbir belirgin risk faktörü bulunmayan gebeliklerde de PPROM gelişebilir.
Membran Rüptürü Nasıl Teşhis Edilir?
Değerlendirmede öncelikle sıvı gelişinin ne zaman başladığı, miktarı, rengi ve eşlik eden belirtiler sorgulanır.
Steril spekulum muayenesi sırasında vajina içerisinde amniyon sıvısı görülmesi veya rahim ağzından sıvı gelişi değerlendirmeye yardımcı olabilir. Gerekli durumlarda amniyon sıvısını tanımaya yardımcı olan laboratuvar veya yatak başı testleri kullanılabilir.
Ultrason da bebeğin durumu ve amniyon sıvısı hakkında önemli bilgiler verir. Ancak ultrasonda sıvı miktarının normal görünmesi tek başına membran rüptürünü kesin olarak dışlamaz.
Sık tekrarlanan dijital vajinal muayeneler enfeksiyon riskini artırabileceğinden klinik gereklilik doğrultusunda planlanır.
Erken Membran Rüptürü Bebeği Nasıl Etkileyebilir?
Gebelik üzerindeki etki büyük ölçüde membranların hangi gebelik haftasında açıldığına bağlıdır.
Amniyon sıvısı bebeğin hareketleri, göbek kordonunun korunması ve özellikle erken gebelik haftalarında akciğer gelişimi açısından önemlidir.
Sıvının uzun süre çok düşük düzeyde kalması, gebelik haftasına bağlı olarak fetal gelişimi etkileyebilir. Göbek kordonunun baskı altında kalması da bebeğin kalp atımlarında değişikliklere neden olabilir.
PPROM’un en önemli sonuçlarından biri erken doğum riskidir. Gebelik haftası ne kadar erkense prematüriteye bağlı yenidoğan sorunlarının önemi de o kadar artar.
Bu nedenle takip sırasında yalnızca zarların durumu değil, bebeğin büyümesi, hareketleri, kalp atımları ve amniyon sıvısı birlikte değerlendirilir.
Enfeksiyon Riski Neden Artar?
Amniyon kesesi bebeği dış ortamdan gelebilecek mikroorganizmalara karşı koruyan yapılardan biridir. Zarların açılması bu doğal bariyerin bütünlüğünü bozar.
Bunun sonucunda rahim içerisine enfeksiyon gelişme riski artabilir. İntraamniyotik enfeksiyon veya koryoamniyonit olarak adlandırılan bu tablo hem anne hem de bebek açısından önemlidir.
Anne adayında ateş, rahimde hassasiyet, kötü kokulu vajinal akıntı veya nabız hızında artış gibi bulgular enfeksiyon açısından değerlendirilir. Bebeğin kalp atımlarındaki bazı değişiklikler de klinik tabloya eşlik edebilir.
Enfeksiyon şüphesi gebeliğin devam ettirilmesiyle ilgili kararı doğrudan etkileyebilir.
Amniyon Sıvısı Azalır mı?
Membranlar açıldıktan sonra amniyon sıvısının bir kısmı vajinadan kaybedilebilir. Bunun sonucunda oligohidramnios, yani amniyon sıvısında azalma gelişebilir.
Ancak sıvı miktarı her gebelikte aynı şekilde değişmez. Bebek idrar üretmeye devam ettiği için amniyon sıvısı kısmen yeniden oluşabilir.
Ultrason kontrollerinde sıvı miktarıyla birlikte bebeğin büyümesi ve genel durumu değerlendirilir. Fetal Büyümenin Yapısal ve Fonksiyonel İzlemi özellikle yüksek riskli gebeliklerde fetal büyüme, dolaşım ve iyilik halinin bir bütün olarak izlenmesini kapsar.
Erken Membran Rüptüründe Gebelik Hemen Sonlandırılır mı?
Hayır. PPROM saptanan her gebelikte hemen doğum yapılmaz.
Kararı etkileyen en önemli faktörlerden biri gebelik haftasıdır. Bunun yanında anne adayında enfeksiyon bulunması, bebeğin kalp atımlarının durumu, plasenta ile ilgili sorunlar ve doğum eyleminin başlayıp başlamadığı da değerlendirilir.
Anne ve bebeğin durumu stabil olduğunda bazı gebeliklerde hastane ortamında yakın izlemle gebeliğin devam etmesi hedeflenebilir.
Gebelik haftasına göre antibiyotik tedavisi, bebeğin akciğer gelişimini desteklemeye yönelik antenatal kortikosteroidler ve belirli koşullarda fetal nöroproteksiyon amacıyla magnezyum sülfat gibi tedaviler gündeme gelebilir.
Tedavi planı gebelik haftasına ve klinik tabloya göre kişiselleştirilir.
Membran Rüptürü ile Plasenta Dekolmanı Arasında İlişki Var mı?
PPROM bulunan gebeliklerde plasentanın rahim duvarından erken ayrılması, yani plasenta dekolmanı açısından da dikkatli değerlendirme gerekir.
Vajinal kanama, ani başlayan karın veya bel ağrısı ve rahimde sürekli hassasiyet gibi bulgular plasental ayrılma açısından önem taşır.
Bu nedenle membran rüptürü tanısı konulduktan sonraki takip yalnızca enfeksiyon veya erken doğuma odaklanmaz. Anne ve bebeği etkileyebilecek diğer obstetrik komplikasyonlar da izlenir.
Hastanede Takip Sırasında Neler Değerlendirilir?
Takip şekli gebelik haftasına ve klinik duruma göre değişir.
Genellikle anne adayının ateşi, nabzı, kan basıncı ve enfeksiyon belirtileri değerlendirilir. Bebeğin kalp atımları ve hareketleri takip edilir.
Ultrason incelemesiyle amniyon sıvısı, fetal büyüme ve gerekli görülen diğer özellikler değerlendirilir.
Düzenli kasılmaların başlaması doğum eylemi açısından önemlidir. Kanama, ateş, kötü kokulu sıvı veya bebeğin hareketlerinde belirgin azalma gibi yeni bulgular ise takip planının yeniden değerlendirilmesini gerektirir.
Membran Rüptürü Sonraki Gebelikleri Etkiler mi?
Daha önce PPROM öyküsü bulunan kişilerde sonraki gebeliklerde erken doğum veya tekrar membran rüptürü riski toplum ortalamasına göre artabilir.
Ancak önceki gebelikte PPROM yaşanması aynı durumun mutlaka tekrar edeceği anlamına gelmez.
Sonraki gebeliklerde önceki doğum haftası, rahim ağzı uzunluğu ve diğer risk faktörleri gebeliğin erken dönemlerinden itibaren değerlendirilerek takip planı kişiselleştirilebilir.
Sık Sorulan Sorular
1. Erken membran rüptürü ile su gelmesi aynı şey midir?
Membran rüptürü günlük dilde su gelmesi olarak ifade edilir. Amniyon zarları açıldığında sıvı vajinadan bir anda yoğun şekilde veya yavaş bir sızıntı halinde gelebilir.
2. PPROM kaçıncı haftadan önce gerçekleşir?
Doğum eylemi başlamadan önce ve gebeliğin 37. haftasından önce amniyon zarlarının açılması preterm prelabor membran rüptürü, yani PPROM olarak tanımlanır.
3. Erken membran rüptüründe bebek hemen doğar mı?
Her zaman değil. Bazı gebeliklerde doğum kısa süre içerisinde başlayabilirken bazı gebeliklerde anne ve bebeğin durumu uygunsa gebelik yakın takip altında devam edebilir.
4. Membran rüptürü ultrasonda kesin görülür mü?
Ultrason amniyon sıvısını ve bebeğin durumunu değerlendirmeye yardımcı olur ancak tek başına kesin tanı yöntemi değildir. Klinik öykü ve muayene bulguları da değerlendirilir.
5. Erken membran rüptürünün en önemli riskleri nelerdir?
Erken doğum, rahim içi enfeksiyon, amniyon sıvısında azalma, plasenta dekolmanı ve göbek kordonuyla ilişkili bazı komplikasyonlar başlıca riskler arasındadır. Risk düzeyi özellikle gebelik haftasına göre değişir.
